Michiel Driebergen: Hoe maak je oorlog voelbaar voor mensen die er ver vanaf staan?
Het werk van oorlogsjournalist Michiel Driebergen speelt zich voornamelijk af in ‘de andere zone’, zoals Driebergen het zelf noemt. Hoe maak je duidelijk wat oorlog is aan mensen die leven in ‘de gewone wereld’? “Er zijn al zoveel verhalen verteld over oorlog, maar toch blijft het iets onbegrijpelijks. Ik hoop dat ik luisteraars met mijn podcast anders naar het journaal kan laten kijken”, zo vertelt hij.
Met steun van een Uitvoeringssubsidie van het Fonds BJP maakt Driebergen, samen met Edwin Koopman en Kateryna Shutalova, de vierdelige verhalende podcastserie Dichter aan het front. Via de verhalen en gedichten van Oekraïense soldaten wordt invoelbaar wat in gewone taal niet te vangen is. “Militairen leven een gesloten bestaan en kunnen elk moment sneuvelen. In hun gedichten worden hun gedachten en gevoelens vereeuwigd. Oorlogspoëzie is van alle tijden en een aantrekkelijke vorm om mee te werken.”
Maar of deze vorm ook zal werken in een podcast is in het begin nog onzeker voor Driebergen. “Pas bij de eerste edit van de eerste aflevering was ik ervan overtuigd dat het zou werken.” Bovendien brengt de vorm praktische uitdagingen met zich mee. “Hoe vertaal je Oekraïense poëzie op een mooie manier naar het Nederlands? Dat was een ingewikkeld proces. De samenwerking met de vertaler was daarom erg belangrijk. Ook hebben we veel geëxperimenteerd met muziek. Dankzij de subsidie kan je net iets verder zoeken. Het helpt ontzettend dat we daarin niet beperkt waren en zo het verhaal het beste konden vertellen.”
Dat dat gelukt is, laat ook een van de vele positieve reacties van luisteraars zien: “Ik heb nog nooit een podcast zo privé ervaren. Op mijn oren voelt het net of het verhaal speciaal voor mij verteld wordt. Nog nooit zo meegemaakt.”
Soldaat en oorlogsdichter Yaryna met dichtbundel
Een van de inzichten die Driebergen meeneemt uit dit project, is het belang van samenwerken in een team. “Ik zou nooit in mijn eentje zo’n podcast kunnen maken. Dit project duurde een jaar en je moet blijven geloven in je project, terwijl je dagelijkse werk ook al zoveel is. Bovendien vergt het aangaan van langdurige relaties aan het front een andere aanpak en sociale communicatieve vaardigheid. Militairen gaan van hot naar her en zijn met heel andere dingen bezig dan jou als journalist te woord te staan. Als journalist moet je je kunnen aanpassen aan hun agenda en soms ook een beetje geluk hebben.”
De podcast gaat niet alleen over Oekraïne, maar raakt ook aan universele vraagstukken: hoe is het om zo dicht bij de dood te zijn? Hoe blijf je mens in tijden van oorlog? “Door het project realiseer ik mij dat hoe dichter je bij de mens komt, hoe verder weg je blijft van propaganda en politieke strijd. In die oorlogszone is tragedie en tegelijkertijd ook gewoon leven. Militairen drinken thee, gaan naar een bibliotheek en kopen de nieuwste telefoon. Ik denk dat het gelukt is de militairen als gewone mensen te portretteren. Mensen die keuzes maken en het beste proberen te maken van de beperkte tijd die ze hebben.”
Soldaat Maksym en zijn kat
Als oorlogsjournalist zit Driebergen diep in de realiteit van de oorlog. Hij hoopt dat de podcast bijdraagt aan de geschiedschrijving en historici jaren later zal helpen de oorlog te begrijpen vanuit verhalen van de gewone mensen aan het front. “Werken als oorlogsjournalist brengt risico’s met zich mee, maar ik krijg er veel voor terug: indrukwekkende ontmoetingen en verhalen. Daardoor leer ik heel veel over andere mensen.”
Dichter aan het front is zowel door de Volkskrant als NRC uitgeroepen tot een van de beste podcasts van 2025.
NRC: “Deze dichters brengen je dichter bij het slagveld, dichter bij een antwoord op de vraag wat oorlog met een mens doet.”
Volkskrant: “Zo maakt Dichter aan het front de ellende en de absurditeit van de oorlog bevattelijk. “
Publicaties:
Luister hier de vierdelige podcastserie (VPRO)
